|
Boşnaklar
(Boşnakça:
Bošnjaci,
İngilizce:
Bosniacs),
bir
Güney
Slav
halkıdır. Çoğunluğu
Güneydoğu
Avrupa'da
Bosna-Hersek'te
ve Sırbistan
ve
Karadağ
arasındaki
Sancak bölgesinde yaşar. Ayrıca
Hırvatistan,
Slovenya,Almanya,
ABD,
Avusturya,
İsveç,
Kosova, Makedonya
Cumhuriyeti ve
Türkiye’de
de Boşnaklar vardır.
Boşnaklar,
Osmanlı
Devleti döneminin
ümmetçi
yapısından
1960'lar
Yugoslavya'sına
kadar, farklı şekillerde de olsa,
yüzyıllarca dine dayalı bir kimlik
tanımı içinde yer almışlar,
Bosna-Hersek
ve
Sancak'ta yaşayan Ortodoks
veya
Katolik
Güney Slavları ise
Sırp
veya
Hırvat
milletlerinin bu bölgelerdeki uzantıları
kabul edilmiştir.
1963'de
Yugoslavya'nın
Sosyalist Federal Cumhuriyet
tanımına geçişi ile birlikte
Bosna-Hersek Sosyalist Cumhuriyeti
yönetiminde
Sırpların
egemen konumunun zayıflamaya başlaması
Boşnaklar için yeni bir milli kimlik
tanımının yolunu açmıştır.
1961'de
ortaya atılan "Etnik Müslüman" terimi
ile Boşnaklar bu isim altında Bosna-Herek'in
yönetiminde Sırpların ve Hırvatların
yanı sıra söz sahibi hale gelmişlerdir. 1968'de
Müslüman
milleti, dini mensubiyeti
ifade eden
Müslüman
(küçük harfle) teriminden farklı bir
anlam içerecek şekilde Yugoslavya
anayasasına girmiştir. (Bu anlama göre,
örneğin, Yugoslavya
Arnavutları,
(ekseri) Müslüman olup, Müslüman
değildiler.). Bosna-Herek'in
bağımsızlığını kazanmasından sonra ise,
Boşnak terimi milli bir anlam kazanmış
olup, evrimini halen sürdürmektedir.
Bu anlamda
Sırbistan-Karadağ 2002
ve
2003
nüfus sayımı verilerine ve bireylerin
kendi tanımlamalarına göre önemli bir
Boşnak nüfus bulunmaktadır. Söz konusu
veriler şu şekildedir:
Sancak'ta; Boşnaklar 193,026 kişi (toplam nüfusun % 45.31'i),
Sırplar
156,852 kişi (toplam nüfusun 36.82%),
Karadağlılar
29,892 kişi (toplam nüfusun % 7.02'i),
Müslüman
milleti 27,047 kişiye (toplam
nüfusun % 6.35'i);
Karadağ'da;
Karadağlılar 267,669 kişi (toplam
nüfusun % 43.16'i), Sırplar 198,414 kişi
(toplam nüfusun % 31.99'i), Boşnaklar
48,184 kişi (toplam nüfusun % 7.77'i),
Arnavutlar
31,163 kişi (toplam nüfusun % 5.03'i),
Müslüman milleti 24,625 kişi (toplam
nüfusun % 3.97'i),
Hırvatlar
6,811 kişi (toplam nüfusun % 1.1'i).
Ayrıca,
Sırbistan,
Hırvatistan
ve
Makedonya'da %
1'ler civarında küçük bir Boşnak nüfus
yaşamakta, işgücü göçü nedeniyle başta
Almanya
gelmek üzere Batı Avrupa ülkelerine
yerleşmiş Boşnaklar da bulunmaktadır.
Tarih
Boşnak
toplumunun en eski kökleri,21 bin yıl
önce Last Glacial Maximum u
takiben
Balkanlar'
da genişleyen antik topluma dayanabilir.[2]
Fatih Sultan
Mehmed,Bosna'yı aldığı zaman
sadece Katolik'lere değil Bogomill mezhebindeki Bosna
Hıristiyan'larına da çok müsamaha
göstermiş ve onların devlet hizmetinde
yetişmelerini sağlamıştır.İsa'yı
Allah'ın kulu olarak kabul etmeleri ve
Muhammed'i tanımalarından dolayı
Bogomiller Müslüman'lara daha yakın
görünüyorlardı.Türk'lerin vicdan
hürriyetine hürmet göstermeleri,bir kaç
asır Katolik Kilisesi ile bu mezhep
krallarının ve Macar'ların zulmüne
uğrayan Bogomill Boşnaklar Sırp ve
Bulgarların zulmüne uğrayan Pomakların.da
toplu olarak İslamiyet'i kabul etmelerine
sebep olmuştur.[3]
Bogomill mezhebine bağlı olan
Boşnaklar,savaş kabiliyetleri,Macar'ları
iyi tanımaları sebebiyle Macaristan ile
yapılan savaşlarda etkin bir rol
oynamışlardır.Müslüman Boşnaklar her
zaman Osmanlı
Devleti'nin kuzeybatı
hududunu yalnız başlarına
savunmuşlardır.Boşnaklar
İslamiyet'
i kabul etmeleri,devlete bağlılıklarını
kanıtlamaları sayesinde Osmanlı
Devleti'nin çeşitli kademelerinde görev
yapmışlardır,hatta defterdar,kaptan-ı
derya ve sadrazam dahi olmuşlardır.Hersekzade
Ahmed Paşa (1497-1516) beş kez
sadrazamlığa getirilmiştir.
Kültür
Folklor
Boşnak
folklorü 15.nci yüzyıla tarihlenen uzun
bir geleneğe sahiptir. Boşnak
kültüründeki pekçok unsur gibi onların
folklörleri Slavik karışımı ve Doğu
etkisindedir. Tipik olarak 19.ncı
yüzyıldan önce yer alır. Boşnak
folkloründe iki popüler karakter,
düzenbaz ve kahraman görülür.
Muhtemelen ilkinin en meşhur örneği
Nasreddin Hoca,
yerel folklor Boşnak kompozisyonunda
çeşitli fıkralara sahiptir. Diğer
düzenbazlar akıllı bilge adamı içerir.
Sözde,bir yerel memur yere yapılacak
olan bir kilise için onun bir hayvan
derisinden büyük olmamasını talep
etmekteydi. Bilge adam, o zaman hayvan
derisini ince şerit halinde keser ve onu
toprağın üzerine bir kilisenin
yapılmasına elverişli olacak şekilde
dizerek kilise için bir sınır oluşturur.
Dil
Boşnaklar,Boşnakça
konuşurlar. Türkiye de pomaklar ile bu dil
hemen hemen şive farkı hariç aynıdır
yalnız pomaklar kril alfabesini kullanır
ve güney Rusça.ya daha yakın olarak
kabul edilir.Bu lisan Sırpça
ve
Hırvatça
'dan yazım ve gramer bakımından biraz
değişiktir. Boşnak dili,
Almanca'da
olduğu kadar diğer komşu lisanlarda
kullanılmayan çok sayıda doğusallık
içerir. Boşnakça ayrıca kendine özgü iki
yazılış biçimine sahipti.Bunların ilk 'Begovica(
ayrıca Bosansika olarak da söylenir) Kiril abecesi;ikincisi
ise Arab abecesidir.Bugün, bu iki
kullanım da hemen hemen ölmek
üzeredir.Çünkü,günümüzde bu kullanımın okur yazar
sayısı oldukça azdır.
Din
Boşnakların
çoğu Müslüman olsa da, bazıları
Ateizm
,Agnostisizm
ve
Deizm'e
inanır.Bundan dolayı Secular Hümanizm
Dünya Görüşü Yugoslavya
Sosyalist Federal Cumhuriyeti zamanı
boyunca yaygındı.Geçmişte ülkede
Sufilik'in
büyük bir rol oynamasına karşın ,Bosna-Hersek
' te çoğu Müslüman İslam'ın Sünni mezhebine
bağlıdır
Kaynak :
özgür ansiklopedi
Şadi AKDAĞ
|
